Wat als kunst wordt gezien als een serieus medicijn? Die vraag staat centraal in het werk van Bas Bloem, hoogleraar neurologie aan het Radboudumc en internationaal erkend expert op het gebied van Parkinson. Al jaren ziet hij in zijn spreekkamer wat kunst kan doen voor mensen met deze chronische hersenziekte. Inmiddels is het tijd voor de volgende stap: van overtuigende verhalen naar wetenschappelijk bewijs.
Parkinson is wereldwijd de snelst groeiende hersenziekte en heeft een enorme impact op het dagelijks leven. Medicatie en medische technologie zijn onmisbaar, maar richten zich vooral op symptoombestrijding en het afremmen van ziekteprogressie.
“Dat onderzoek moeten we absoluut blijven doen,” benadrukt Bloem. “Maar tegelijkertijd moeten we erkennen dat gezondheid meer is dan het ontbreken van ziekte.”
Mens versus patiënt
Juist daar komt kunst in beeld. Muziek, beeldende kunst, dans en film blijken een aantoonbaar effect te hebben op hoe mensen zich voelen, bewegen en hun leven ervaren. “Kunst laat zien wie iemand is als mens, niet als patiënt,” zegt Bloem. “En dat alleen al heeft een enorme waarde voor de kwaliteit van leven.”
Lees ook: ‘Sport geeft patiënt het stuur terug’
De kracht van kunst
Die overtuiging ontstond niet in het lab, maar in de spreekkamer. Bloem hoorde jarenlang vergelijkbare verhalen van mensen met Parkinson die door kunst weer opleven.
Neem Urs Bratchi, een man uit Zwitserland die vóór zijn diagnose niets met kunst had. Aanvankelijk werd hij depressief, maar daarna gebeurde iets onverwachts. Bratchi werd kunstenaar en hij begon pasta te beschilderen. Bloem: “Als een fenix uit de as heeft hij zich herpakt en begon hij een tweede leven als kunstenaar met hernieuwde zingeving.”
Een ander verhaal speelt zich af op het snijvlak van kunst en neurologie. Bloem beschrijft twee patiënten bij wie muziek letterlijk beweging ontgrendelt. De eerste kan door zijn Parkinson nauwelijks lopen, maar zodra hij Björk hoort, op 110 bpm, komt hij in beweging.
De andere patiënt heeft ook ernstige loopproblemen en kan zelfs met een rollator amper vooruit. “Maar wanneer de opera Orfeo ed Euridice klinkt, walst hij door de ruimte.”
Van anekdotes naar onderzoek
Inmiddels zijn die anekdotes opgevolgd door gecontroleerd onderzoek. In twee studies werden mensen met Parkinson, zonder eerdere kunstervaring, gekoppeld aan professionele kunstenaars. In een open, experimentele setting onderzochten zij samen welke kunstvorm aansloot.
De resultaten waren positief: deelnemers voelden zich gelukkiger, ervoeren minder angst en stress en hadden minder last van hun symptomen. “En die effecten hielden aan, niet alleen tijdens de kunstsessie. En dat vertaalde zich uiteindelijk in minder zorgconsumptie. Mensen bezochten de kunstenaar in plaats van de dokter.”
Lees ook: Hoe kunstenaars zorg en welzijn een nieuw perspectief geven
If arts were a drug
Samen met collega-onderzoeker Blanca Spee vatte Bloem deze denklijn samen in het artikel If arts were a drug. De kern: als kunst een geneesmiddel was, zouden we haar toetsen op effectiviteit, veiligheid, dosering, therapietrouw en kosteneffectiviteit. “Voor medicijnen vinden we dat vanzelfsprekend,” zegt Bloem. “Voor kunst nog niet.”
Het huidige bewijsniveau is te vergelijken met fase-2-medicijnonderzoek. De logische vervolgstap is grootschalig, vergelijkend onderzoek dat ook economische effecten meeneemt. “We moeten weten: wat kost het, en wat levert het op? Niet alleen in geluk, maar ook in zorggebruik.”
Kunst maken én beleven
Het onderzoek beperkt zich niet tot actief kunst maken. Ook het beleven van kunst heeft aantoonbare effecten. In samenwerking met het Rijksmuseum wordt onderzocht hoe mensen met Parkinson veilig en laagdrempelig van kunst kunnen genieten. Via digitale introducties, virtuele rondleidingen en museumbezoek op prikkelarme momenten wordt gekeken wat dit doet met stemming, stress en kwaliteit van leven.
Deze aanpak sluit aan bij een bredere beweging richting preventie en positieve gezondheid: investeren in welzijn voordat klachten escaleren. “Dit zijn interventies met een korte doorlooptijd,” zegt Bloem. “Je kunt relatief snel laten zien wat de meerwaarde is.”
Dopamine als verbindende factor
Bloems centrale boodschap: kunst is goed voor veel mensen. En niet alleen voor mensen met Parkinson, maar ook voor mensen met veel andere ziekten. “Denk aan de verhalen uit verpleeghuizen met Alzheimerpatiënten die minder sederende medicatie nodig hebben doordat ze naar muziek luisteren.”
Interessant aan kunst en Parkinson is de rol die dopamine speelt. “Dopamine heb je nodig om creatief te zijn en om van kunst te genieten. Tegelijkertijd kan een tekort aan dopamine leiden tot de ziekte van Parkinson.”
Lees ook: Hoe een slimme muziekspeler mensen met dementie weer kwaliteit van leven geeft
Oproep aan beleidsmakers
Voor beleidsmakers en bestuurders ligt hier een belangrijke les volgens Bloem. Kunst is geen wondermiddel en geen vervanging voor medische zorg. Maar het is wél een krachtig instrument binnen een holistische benadering van gezondheid.
“Zie kunst niet als luxe. Zie het als een serieuze investering in gezondheid, welzijn en kwaliteit van leven. Als we de zorg toekomstbestendig willen maken, moeten we dit soort interventies durven meenemen.”
29 september: benefietconcert voor onderzoek naar Parkinson
Op dinsdag 29 september organiseert Bas Bloem samen met Concertgebouw De Vereeniging een bijzonder benefietconcert om geld in te zamelen voor onderzoek naar Parkinson, een ziekte die het leven van velen ingrijpend beïnvloedt. De opbrengsten van de kaartverkoop gaan naar wetenschappelijk onderzoek, zodat je niet alleen een indrukwekkend muzikaal evenement bijwoont, maar ook direct bijdraagt aan de strijd tegen Parkinson.
Op het podium treden artiesten op zoals Frank Boeijen, Henk Hofstede (NITS), Tania Kross, Dries Roelvink en andere muzikanten die zelf met Parkinson leven of een naaste met de ziekte hebben. Ook DJ Armin van Buuren levert een bijzondere bijdrage.
De middag wordt geleid door Leo Blokhuis, de muziekprofessor van Nederland die tijdens de middag in gesprek gaat met Bas Bloem over onderzoek naar de bijzondere relatie tussen kunst, dopamine en Parkinson. Verder kunnen bezoekers een uitgebreide kunstexpositie bekijken met werk van mensen met Parkinson.
Koop nu je kaartje via de website van Concertgebouw De Vereeniging.
Je kunt ook een extra kaartje kopen en laten schenken aan iemand met Parkinson en een kleine beurs. In samenwerking met de Parkinson Vereniging worden de personen geselecteerd die voor deze kaarten in aanmerking komen.
Dit is een artikel van Dutch Health Hub. Wil je op de hoogte blijven van al het nieuws uit de zorgsector? Neem dan een kijkje op de hub en meld je aan voor de wekelijkse nieuwsbrief.
↗
